Arquivo

Co comezo de 2026, a editorial Galaxia anuncia a reedición das dúas novelas de Begoña Caamaño, publicadas orixinalmente con esta firma. Morgana en Esmelle e Circe ou o pracer do azul están xa dispoñibles no web da editora e nas librarías de todo o país cun novo formato. A coincidir con estes lanzamentos, o web da editora pon tamén a disposición do público, en formato pdf, senllas guías de lectura dedicadas a estas novelas, ás que suma unha terceira sobre a autora orientada ás Probas de Acceso á Universidade.

A actriz e dramaturga Carlota Mosquera estrea este venres no Teatro Rosalía de Castro da Coruña a montaxe coa que gañou en 2024 o primeiro premio do VII Festival Pezas dun Teatro do Porvir. 'Ninguén tira fotos nos enterros' conta a historia dunha familia que no mesmo día vese obrigada a celebrar unha voda e un enterro e a mirada que sobre iso ten unha cativa de 11 anos para a cal ambas cousas son novidade. A peza, unha auto-ficción, recrea as instantáneas que esa nena tomou no enterro da súa avoa cunha cámara desbotable, para abordar, con tenrura e humor, a cuestión de como lle falamos da morte á cativada. Se é que lles falamos diso. Carlota Mosquera escribe e protagoniza o espectáculo xunto á actriz Sol Álvarez, que tamén asina a escenografía. A estrea terá lugar ás 20:30 horas deste venres, 16 de xaneiro.

Como xa é tradicional, o Parque Arqueolóxico da Cultura Castrexa (PACC) fixo o seu repaso anual dos dez achados arqueolóxicos do ano en Galicia. 2025 foi un ano moi produtivo desde o punto de vista arqueolóxico, con achados moi diversos desde o Paleolítico ata a Idade Moderna.

O día 10 de xaneiro de 1926 chegaba a Betanzos Ruth Matilda Anderson. A etnógrafa e fotógrafa estadounidense estaría na vila ata o día 21 a retratar a sociedade agraria galega da época para a Hispanic Society of America. Cen anos despois, o concello rememora, a través do BAM (Biblioteca, Arquivo e Museo das Mariñas), aquela visita co programa Ruth Matilda Anderson, Betanzos 1926-2026.

Este venres estréase no teatro Ensalle de Vigo, ALÉN, unha creación escénica de danza contemporánea que asina o Colectivo Glovo formado por Esther Latorre e Hugo Pereira. A peza, interpretada por 4 bailaríns, parte do desexo de habitar o límite. Explora o "máis alá" non como destino, senón como proceso: o momento no que algo remata, pero o novo aínda non tomou forma. Propón unha vivencia poética e sensorial dese espazo intermedio, dese territorio suspendido onde a identidade se disolve para volver xurdir, transformada.

Dezasete fundacións e entidades literarias galegas veñen de instar ao Goberno español nunha declaración pública a que o Executivo estatal inclúa a Galicia como membro asociado da UNESCO (Organización de Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura) , tal e como anunciou que ía facer con Euskadi e Cataluña. O conselleiro de Presidencia da Xunta, Diego Calvo, declarou a preguntas da prensa o pasado mes o desinterese do goberno galego por esta inclusión alegando sentir xa representado ao país pola presenza de España no organismo.

Coa intención de "observar o bo coidado e impulsar de xeito orgánico o pleno funcionamento do Museo Carlos Maside" presentábase este 14 de xaneiro a Comisión o Castro. A nova entidade, que aglutina unha serie de persoas e colectivos, funciona de xeito asembleario e está coordinada Iria-Friné Rivera Vázquez.

Inquedanzas Sonoras é unha das tendas e distribuidoras de música galega máis coñecidas deste século XXI, detrás dela están os nomes, menos coñecidos fóra do sector, de Óscar Domínguez e Antonio Rodríguez. O pasado día 11 falecía Rodríguez (Vigo, 1957) deixando o proxecto orfo dun dos seus piares. No xornal La Voz de Galicia na súa edición de Vigo dedícaselle hoxe un obituario destacando a súa longa traxectoria dedicada á música, dentro da actividade da distribución e comercialización. Máis de corenta anos dedicados nese sentido, como lembra desde as redes sociais o seu socio en Inquedanzas Sonoras, desexando que xa esté a carón do Silvio Rodríguez que Antonio tanto admiraba e lembrando que esa dedicación á música facíase "na parte que non soa pero que era imprescindible". A súa tenda, física e virtual, é amplamente coñecida polo sector da música en Galicia, sobre todo por aqueles artistas que usan do galego como lingua nas súas composicións, pola especialización e compromiso que nese sentido ten Inquedanzas Sonoras, que ademais tiña tamén como parte da súa actividade a edición e representación de artistas. Desde a empresa lembran que na súa traxectoria Antonio Rodríguez pasou previamente polo almacén da distribuidora Dimo, e pola tenda Disco 3. "Toda unha vida vendendo música en cartuchos vinilos, casettes e CD, ata en USB", lembran.

O compositor e director de orquestra Aitor Vázquez Torres (Jerez de la Frontera, 1993) foi proclamado gañador do XVI Premio Internacional 'Andrés Gaos' de Composición Musical na modalidade de orquestra coa obra 'Fenda', segundo o acordo adoptado por unanimidade polo xurado do certame, convocado pola Deputación da Coruña. A resolución produciuse tras as xornadas de traballo celebradas no Pazo da Ópera da Coruña coa Orquestra Sinfónica de Galicia, nas que se interpretaron as tres obras finalistas. 'Shunya', de Manuel Contreras, 'Ideograma', de Juan Cruz Guevara, e a mencionada 'Fenda.' Despois da audición e da posterior deliberación, o xurado decidiu conceder o premio á obra de Aitor Vázquez, da cal destacou "a súa coherencia formal, a claridade nos xestos e o coñecemento técnico dos recursos da escritura orquestral".

O artigo "O contemplador de estrelas. Álvaro Cunqueiro, gastrónomo", publicado no suplemento Faro da Cultura do Faro de Vigo valeulle a Armando Requeixo facerse co XXXII Premio Nacional de Xornalismo Gastronómico Álvaro Cunqueiro. O Concello de Lalín, que organiza o galardón coa colaboración da Facultade de Ciencias da Comunicación da Universidade de Santiago cas asociacións gastronómicas galegas e coa Axencia Turismo de Galicia, daba a coñecer este 13 de xaneiro o fallo, que o xurado adoptou por unanimidade.

A academia de cine de España ven de anunciar as candidaturas finalistas dos Premios Goya na 40ª edición. A película 'Sirârt' do galego Oliver Laxe é a segunda que acumula máis nomeamentos, conseguindo optar en once categorías dos galardón, incluíndo na de mellor director e mellor filme. Por riba dela só se sitúa a película 'Los domingos' con trece candidaturas. Entre as categorías ás que pode aspirar Sirát están tamén as de Guión Adaptado, Música Orixinal, Dirección de Produción, Dirección de Fotografía, Montaxe, Dirección de arte, Maquillaxe e perruquería, Son e Efectos especiais.

A Universidade da Coruña (UDC) e a Fundación Luis Monteagudo selaron este luns un novo convenio de colaboración que ven reforzar o traballo da Cátedra de Arqueoloxía e Educación Patrimonial, impulsada pola universidade e o Concello de Ferrol. Este acordo, asinado polo reitor Ricardo Cao e o presidente da fundación, Alfredo Erias, garante o mantemento e a dinamización do arqueódromo situado no Centro Torrente Ballester.

Ourense acollía na mañá deste 13 de xaneiro a presentación do programa co que Deputación Provincial, Consello da Cultura Galega, Xunta, Real Academia e Concello conmemoran os 150 anos de O Tío Marcos d'a Portela. A Cidade das Burgas albergará ao longo de todo o ano as actividades da celebración, que inclúen propostas como un roteiro, un xantar popular, un concerto, xornadas de divulgación e a dixitalización da colección completa desta cabeceira.

Ata o vindeiro 26 de febreiro a Galería Néboa de Lugo acolle a exposición 'Como atraer a luz e deixala dentro' do artista Pablo Quesada (Valencia, 2001) en colaboración co colectivo ConTRoL (Daniela Jándula e Mario Manso) comisariada por Pablo Huidobro. A mostra proponse como unha instalación que reflexiona arredor da luz e das súas formas de manifestarse no espazo, asumindo unha representación da praxe artística e convidando ao cuestionamento das formas de coñecer e de percibirnos na contorna. Un conxunto de lentes colocadas por ConTrol que rebota e redirixe un halo de luz entre estruturas colocadas por Quesada neste espazo articúlase como un todo inseparable, confeccionado especificamente para a galería, propoñéndose como unha instalación que reflexiona acerca da luz e as súas formas de manifestarse no espazo asumindo unha representación da praxe artística e convidando ao cuestionamiento das formas de coñecer e percibirnos na contorna.

A asociación luguesa Vaia Vaia, responsable do encontro anual de autoedición da Cidade da Muralla do mesmo nome, comeza 2026 cunha nova proposta. O Gabinete de Autoedición Ambulante pretende achegar o mundo dos fanzines e das obras autopublicadas a novos públicos na forma dunha fanzinoteca itinerante que pon a disposición do público un cento de títulos en cada unha das paradas que realice esta iniciativa.

Edicións Xerais ven de publicar dous volumes cos que se abre a lista de materiais feitos ex profeso co gallo da dedicación do Día das Letras galegas de este ano a Begoña Caamaño. Beatriz Maceda e Eva Mejuto son as autoras dos dous volumes cos que a editorial percorre a biografía da homenaxeada de dous xeitos diferentes . 'Begoña ou o pracer da amizade', de Beatriz Maceda, preséntase como unha biografía sinxela e accesible para todas as idades, que formará parte da colección Merlín. Por outra parte, Eva Mejuto asina xunto á ilustradora Nuria Díaz ' Os fíos de Begoña', un álbum ilustrado de 40 páxinas que repasa de maneira accesible a traxectoria como xornalista, escritora, e tamén como activista, de Begoña Caamaño. Ambos libros chegan ás librarías o xoves, 15 de xaneiro.

O Diario Oficial de Galicia deste 12 de xaneiro publica a declaración como ben de interese cultural (BIC) da música e o baile tradicionais. O texto que garante a protección deste patrimonio inmaterial chega logo dunha tentativa truncada que comezou en 2018 e modifica a proposta de novembro de 2024 a atender, segundo recolle a propia declaración, diferentes alegacións presentadas a aquel texto.

A Deputación da Coruña e a Federación de Asociacións Galegas da República Arxentina veñen de asinar un convenio para apoiar a creación da Compañía Teatral Galega de Bos Aires, que levará por vez primeira á escena en Arxentina a obra teatral 'O Heroe', de Manuel Rivas. A institución provincial achegará 42.352 euros, o que representa o 80% do orzamento total do proxecto, co obxectivo de fomentar a cultura galega, a difusión da lingua e reforzar os lazos coa comunidade galega en América.

A xornalista Paula Sabajanes coordina a publicación especial "Ano Castelao" que o Instituto Galego de Desenvolvemento Internacional (IGADI) publicou na rede con descarga gratuíta. A publicación entrevista a diferentes representantes da comunidade galega en Bos Aires ao redor do legado de Castelao e recolle propostas sobre diferentes proxectos vinculados a Castelao e á diáspora, desde un museo virtual sobre a súa figura, a creación dunha materia de "Historia da emigración galega" ou un plan director do patrimonio cultural das sociedades galegas na diáspora. No libro colaboran Carlos Schröder, Xulio Ríos, Horacio Vázquez Rivarola, Facundo Reyna Muniain e Adela Fernández Cruz.

O pasado 9 de xaneiro falecía en Madrid, onde residía, o catedrático e académico José Luis Varela Iglesias (Ourense, 1924 -2026). Membro correspondente por partida dupla nas Reales Academias Galega e Española, Varela Iglesias iniciou os seus estudos de Letras na Universidade de Santiago de Compostela finalizado o seu doutorado en Filoloxía Románica na Universidade Complutense de Madrid. Durante a súa etapa no bacharelato, no seu Ourense natal, fundou e dirixiu a revista literaria 'Posío'. Foi discípulo directo de Vicente Risco e entre os seus obxectos de estudo e crítica ao longo da súa traxectoria centrouse tanto na literatura galega como na española con máis de 150 títulos publicados. A nivel académico a súa actividade levouno por universidades de Estados Unidos e Europa, así como por varias españolas. En 1970 gañou o Premio Nacional de Literatura Miguel de Unamuno no apartado de Ensaio. Tamén recibiu os recoñecementos honoríficos da Gran Cruz do Mérito Civil así como a Medalla de Galicia en 2001. A Real Academia Galega publ8icou hoxe un comunicado lamentando o seu falecemento e lembrando os seus moitos méritos intelectuais.